“수행자들이여, 영원론 네 근거를 접촉 없이 느낄 수 있다는 것은 불가능하느니라. 수행자들이여, 일부 영원론 네 근거도 불가능하느니라. 수행자들이여, 유한·무한론 네 근거도 불가능하느니라. 수행자들이여, 끝없는 회피 네 근거도 불가능하느니라. 수행자들이여, 우연 발생론 두 근거도 불가능하느니라.”
Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā sassatavādā sassataṁ attānañca lokañca paññapenti catūhi vatthūhi, te vata aññatra phassā paṭisaṁvedissantīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā ekaccasassatikā ekaccaasassatikā ekaccaṁ sassataṁ ekaccaṁ asassataṁ attānañca lokañca paññapenti catūhi vatthūhi, te vata aññatra phassā paṭisaṁvedissantīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā antānantikā antānantaṁ lokassa paññapenti catūhi vatthūhi, te vata aññatra phassā paṭisaṁvedissantīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā amarāvikkhepikā tattha tattha pañhaṁ puṭṭhā samānā vācāvikkhepaṁ āpajjanti amarāvikkhepaṁ catūhi vatthūhi, te vata aññatra phassā paṭisaṁvedissantīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā adhiccasamuppannikā adhiccasamuppannaṁ attānañca lokañca paññapenti dvīhi vatthūhi, te vata aññatra phassā paṭisaṁvedissantīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
디가 니까야 DN 1 범망경 (Brahmajālasutta)배경
접촉이 조건이라는 긍정문 뒤에 접촉 없는 경험은 불가능하다는 부정문이 같은 목록을 다시 훑습니다. 과거의 네·네·네·네·둘과 다섯 번의 “수행자들이여”를 보존하며, 각 경우 “접촉 없이 느낀다”는 가능성을 부정합니다. 조건을 말하는 데서 더 나아가 접촉을 빼고 견해의 느낌만 독립적으로 성립시킬 수 없음을 분명히 합니다. “접촉을 떠나 느낄 수 없다”는 부정은 첫 다섯 견해가 독립된 실재처럼 성립한다는 가능성을 차단합니다.
묵상
접촉 없이 느낌을 경험할 수 없다는 문장을 자신의 하루에 대입하면 무엇이 보이나요? 불편한 생각 하나에도 먼저 닿은 소리·장면·기억이 있었는지 살펴볼 수 있을까요? 접촉 없이 첫 다섯 견해를 느끼는 일이 불가능하다면 “세계 자체를 직접 안다”는 확신은 무엇을 놓치나요?