마음의 행위를 전·중·후에 살피기

생각과 의도가 해로움을 낳는지 같은 세 시점에서 살피고, 지나간 불선한 생각에는 내적 경계와 절제를 적용합니다.

“마음으로 어떤 일을 하려 할 때, 그것이 자신·남·양쪽을 해치고 괴로움을 낳을 불선한 행위인지 살펴라. 그렇다면 하지 마라. 해치지 않고 행복을 낳는 선한 마음의 행위라면 해라.”

Yadeva tvaṁ, rāhula, manasā kammaṁ kattukāmo ahosi, tadeva te manokammaṁ paccavekkhitabbaṁ: ‘yannu kho ahaṁ idaṁ manasā kammaṁ kattukāmo idaṁ me manokammaṁ attabyābādhāyapi saṁvatteyya, parabyābādhāyapi saṁvatteyya, ubhayabyābādhāyapi saṁvatteyya— akusalaṁ idaṁ manokammaṁ dukkhudrayaṁ dukkhavipākan’ti? Sace tvaṁ, rāhula, paccavekkhamāno evaṁ jāneyyāsi: ‘yaṁ kho ahaṁ idaṁ manasā kammaṁ kattukāmo idaṁ me manokammaṁ attabyābādhāyapi saṁvatteyya, parabyābādhāyapi saṁvatteyya, ubhayabyābādhāyapi saṁvatteyya— akusalaṁ idaṁ manokammaṁ dukkhudrayaṁ dukkhavipākan’ti, evarūpaṁ te, rāhula, manasā kammaṁ sasakkaṁ na karaṇīyaṁ. Sace pana tvaṁ, rāhula, paccavekkhamāno evaṁ jāneyyāsi: ‘yaṁ kho ahaṁ idaṁ manasā kammaṁ kattukāmo idaṁ me manokammaṁ nevattabyābādhāyapi saṁvatteyya, na parabyābādhāyapi saṁvatteyya, na ubhayabyābādhāyapi saṁvatteyya— kusalaṁ idaṁ manokammaṁ sukhudrayaṁ sukhavipākan’ti, evarūpaṁ te, rāhula, manasā kammaṁ karaṇīyaṁ.

맛지마 니까야 MN 61 암발랏티까라훌로와다 숫따 (암발랏티까에서 라훌라에게 준 가르침)

배경

몸과 말에 적용한 점검을 마음에도 똑같이 적용하여, 마음 역시 행위의 한 영역임을 분명히 합니다. 마음속으로 하려는 생각이 괴로움을 낳는다면 그 생각을 멈추고, 행복을 낳는다면 그 생각을 이어 가게 합니다.

묵상

행동으로 옮기기 전 마음속 의도가 나와 남을 해치는 방향인지 어떻게 알아차릴 수 있나요? 그 의도를 알아차린 뒤에는 어떻게 할 수 있을까요?

“마음으로 어떤 일을 하는 동안에도 그것이 자신·남·양쪽을 해치고 괴로움을 낳는다고 알면 거두어라. 해치지 않고 행복을 낳는다고 알면 계속하여라.”

Karontenapi te, rāhula, manasā kammaṁ tadeva te manokammaṁ paccavekkhitabbaṁ: ‘yannu kho ahaṁ idaṁ manasā kammaṁ karomi idaṁ me manokammaṁ attabyābādhāyapi saṁvattati, parabyābādhāyapi saṁvattati, ubhayabyābādhāyapi saṁvattati— akusalaṁ idaṁ manokammaṁ dukkhudrayaṁ dukkhavipākan’ti? Sace pana tvaṁ, rāhula, paccavekkhamāno evaṁ jāneyyāsi: ‘yaṁ kho ahaṁ idaṁ manasā kammaṁ karomi idaṁ me manokammaṁ attabyābādhāyapi saṁvattati, parabyābādhāyapi saṁvattati, ubhayabyābādhāyapi saṁvattati— akusalaṁ idaṁ manokammaṁ dukkhudrayaṁ dukkhavipākan’ti, paṭisaṁhareyyāsi tvaṁ, rāhula, evarūpaṁ manokammaṁ. Sace pana tvaṁ, rāhula, paccavekkhamāno evaṁ jāneyyāsi: ‘yaṁ kho ahaṁ idaṁ manasā kammaṁ karomi idaṁ me manokammaṁ nevattabyābādhāyapi saṁvattati, na parabyābādhāyapi saṁvattati, na ubhayabyābādhāyapi saṁvattati— kusalaṁ idaṁ manokammaṁ sukhudrayaṁ sukhavipākan’ti, anupadajjeyyāsi tvaṁ, rāhula, evarūpaṁ manokammaṁ.

맛지마 니까야 MN 61 암발랏티까라훌로와다 숫따 (암발랏티까에서 라훌라에게 준 가르침)

배경

생각이 진행되는 동안에도 그 흐름을 운명처럼 따르지 않고 해로움 여부에 따라 거두거나 잇도록 합니다. 마음으로 짓는 동안에도 해가 된다고 알면 거두고, 해가 되지 않는다고 알면 계속합니다.

묵상

반복되는 생각 한 가지를 계속 키울지 내려놓을지 판단할 때 어떤 결과를 기준으로 삼나요?

“마음으로 한 일을 뒤돌아보아 해치고 괴로움을 낳았다고 알면 그것을 괴롭게 여기고 부끄럽게 여기며 꺼린 뒤 앞으로 삼가라. 해치지 않고 행복을 낳았다면 그 기쁨 속에서 밤낮으로 선한 자질을 익혀라.”

Katvāpi te, rāhula, manasā kammaṁ tadeva te manokammaṁ paccavekkhitabbaṁ: ‘yannu kho ahaṁ idaṁ manasā kammaṁ akāsiṁ idaṁ me manokammaṁ attabyābādhāyapi saṁvattati, parabyābādhāyapi saṁvattati, ubhayabyābādhāyapi saṁvattati— akusalaṁ idaṁ manokammaṁ dukkhudrayaṁ dukkhavipākan’ti? Sace kho tvaṁ, rāhula, paccavekkhamāno evaṁ jāneyyāsi: ‘yaṁ kho ahaṁ idaṁ manasā kammaṁ akāsiṁ idaṁ me manokammaṁ attabyābādhāyapi saṁvattati, parabyābādhāyapi saṁvattati, ubhayabyābādhāyapi saṁvattati— akusalaṁ idaṁ manokammaṁ dukkhudrayaṁ dukkhavipākan’ti, evarūpaṁ pana te, rāhula, manokammaṁ aṭṭīyitabbaṁ harāyitabbaṁ jigucchitabbaṁ; aṭṭīyitvā harāyitvā jigucchitvā āyatiṁ saṁvaraṁ āpajjitabbaṁ. Sace pana tvaṁ, rāhula, paccavekkhamāno evaṁ jāneyyāsi: ‘yaṁ kho ahaṁ idaṁ manasā kammaṁ akāsiṁ idaṁ me manokammaṁ nevattabyābādhāyapi saṁvattati, na parabyābādhāyapi saṁvattati, na ubhayabyābādhāyapi saṁvattati— kusalaṁ idaṁ manokammaṁ sukhudrayaṁ sukhavipākan’ti, teneva tvaṁ, rāhula, pītipāmojjena vihareyyāsi ahorattānusikkhī kusalesu dhammesu.

맛지마 니까야 MN 61 암발랏티까라훌로와다 숫따 (암발랏티까에서 라훌라에게 준 가르침)

배경

마음으로 지은 행위는 다른 이에게 고백하는 대신, 스스로 분명히 경계하고 꺼리는 마음을 내어 다시 저지르지 않도록 합니다.

묵상

자기비난에 빠지지 않으면서도 해로운 의도를 분명히 인정하고 다시 선택하려면 무엇이 필요할까요?