수행자들이여, 수행자는 안에 감각적 욕망이 있으면 “내 안에 감각적 욕망이 있다”고 알고, 없으면 “내 안에 감각적 욕망이 없다”고 안다. 아직 생기지 않은 감각적 욕망이 어떻게 생기는지 알고, 이미 생긴 감각적 욕망이 어떻게 버려지는지 알며, 버려진 감각적 욕망이 앞으로 어떻게 다시 생기지 않는지 안다.
Idha, bhikkhave, bhikkhu santaṁ vā ajjhattaṁ kāmacchandaṁ ‘atthi me ajjhattaṁ kāmacchando’ti pajānāti, asantaṁ vā ajjhattaṁ kāmacchandaṁ ‘natthi me ajjhattaṁ kāmacchando’ti pajānāti, yathā ca anuppannassa kāmacchandassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa kāmacchandassa pahānaṁ hoti tañca pajānāti, yathā ca pahīnassa kāmacchandassa āyatiṁ anuppādo hoti tañca pajānāti.
디가 니까야 DN 22 대념처경 (Mahāsatipaṭṭhānasutta)배경
다섯 장애의 첫째인 kāmacchanda, 감각적 욕망은 네 단계로 관찰됩니다. 먼저 지금 안에 있음과 없음이라는 두 상태를 각각 압니다. 그다음 아직 생기지 않은 욕망이 생겨나는 조건, 이미 생긴 욕망이 버려지는 과정, 버려진 욕망이 앞으로 다시 생기지 않는 조건을 차례로 압니다. 마음 관찰에서도 탐욕의 있음과 없음을 보았지만, 여기서는 발생 이전부터 미래의 비발생까지 인과와 시간의 흐름을 더 깊게 묻습니다. 단순히 욕망을 억누르는 지시가 아니라 발생·버림·재발 방지의 각 조건을 분별하는 현상 관찰의 형식입니다.
묵상
감각적 욕망을 있음·없음에서 끝내지 않고 발생·버림·미래의 비발생까지 본다는 네 단계는 어떻게 이어지나요? 욕망을 즉시 없애려 애쓰지 않아도 괜찮아요. 지금은 생기기 직전의 조건 하나만 알아볼 수 있을까요?