“수행자들이여, 조건 따라 일어남과 그렇게 일어난 현상들을
있는 그대로 바른 지혜로 잘 본 거룩한 제자는
과거로 달려가
‘나는 과거에 있었나? 없었나?
무엇이었나? 어떻게 있었나?
무엇에서 무엇이 되었나?’라고 의심하지 않는다.
미래로 달려가
‘미래에 나는 있을까? 없을까?
무엇일까? 어떻게 있을까?
무엇에서 무엇이 될까?’라고 의심하지 않는다.
지금 속으로
‘나는 있는가? 없는가?
무엇인가? 어떠한가?
이 존재는 어디서 왔나? 어디로 갈까?’라고
의심하지 않는다.”
Yato kho, bhikkhave, ariyasāvakassa ‘ayañca paṭiccasamuppādo, ime ca paṭiccasamuppannā dhammā’ yathābhūtaṁ sammappaññāya sudiṭṭhā honti, so vata pubbantaṁ vā paṭidhāvissati: ‘ahosiṁ nu kho ahaṁ atītamaddhānaṁ, nanu kho ahosiṁ atītamaddhānaṁ, kiṁ nu kho ahosiṁ atītamaddhānaṁ, kathaṁ nu kho ahosiṁ atītamaddhānaṁ, kiṁ hutvā kiṁ ahosiṁ nu kho ahaṁ atītamaddhānan’ti; aparantaṁ vā upadhāvissati: ‘bhavissāmi nu kho ahaṁ anāgatamaddhānaṁ, nanu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṁ, kiṁ nu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṁ, kathaṁ nu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṁ, kiṁ hutvā kiṁ bhavissāmi nu kho ahaṁ anāgatamaddhānan’ti; etarahi vā paccuppannaṁ addhānaṁ ajjhattaṁ kathaṅkathī bhavissati: ‘ahaṁ nu khosmi, no nu khosmi, kiṁ nu khosmi, kathaṁ nu khosmi, ayaṁ nu kho satto kuto āgato, so kuhiṁ gamissatī’ti—netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
상윳따 니까야 SN 12.20 빳짜야 숫따 (조건)
배경
두 정의를 마친 뒤 부처님께서는, 조건 따라 일어남을 있는 그대로 본 거룩한 제자는 과거·미래·현재에 대해 어떤 의심도 하지 않는다고 밝힙니다. 과거에는 ‘나는 있었는가, 없었는가’ 같은 다섯 가지 질문을, 미래에도 다섯 가지를, 지금은 여섯 가지를 묻지 않으니 모두 열여섯 가지입니다. 이 가르침은 일상의 기억이나 계획을 막지 않습니다. 다만 조건을 본 뒤에는 변하지 않는 ‘나’의 뿌리를 찾아 헤매는 생각이 일어나지 않습니다.
묵상
과거·미래·현재의 세 갈래 질문 가운데 마음이 가장 쉽게 따라가는 방향이 있나요? 그 질문이 지금 내 삶의 조건을 살피는 것인지, 변하지 않는 답을 찾으려는 것인지 한번 구별해 보세요.